Uit elkaar als samenwoners
Samenwoners hebben geen rechter of advocaat nodig om uit elkaar te gaan — maar dat betekent niet dat er niets geregeld hoeft te worden. Met kinderen is een ouderschapsplan zelfs wettelijk verplicht, en ook de woning, de spullen en het pensioen vragen om duidelijke afspraken.
Laatst bijgewerkt:
Uit elkaar zonder rechter — maar niet zonder afspraken
Voor het beëindigen van een samenleving is geen rechterlijke uitspraak nodig: jullie gaan uit elkaar door dat samen te besluiten en, als er een samenlevingscontract is, dat op te zeggen op de manier die erin staat. Dat klinkt eenvoudiger dan een echtscheiding, maar schijn bedriegt. Juist doordat er geen verplichte procedure is, blijven zaken makkelijk ongeregeld — en komen conflicten pas jaren later boven, als er geen document is om op terug te vallen. Wat jullie afspreken over de kinderen, de woning en de verdeling leggen we daarom vast in een vaststellingsovereenkomst: feitelijk hetzelfde als een echtscheidingsconvenant, maar dan voor samenwoners.
Met kinderen: het ouderschapsplan is wél verplicht
Hebben jullie samen minderjarige kinderen en gezamenlijk gezag, dan zijn jullie ook als samenwoners wettelijk verplicht een ouderschapsplan op te stellen. Daarin staan de afspraken over de zorgverdeling, de communicatie en de kosten van de kinderen. Ook de kinderalimentatie werkt precies zoals bij een huwelijk: beide ouders blijven naar draagkracht bijdragen tot het kind 21 is.
Check daarbij hoe het gezag geregeld is. Sinds 2023 krijgt de ouder die het kind erkent automatisch ook het gezamenlijk gezag; is je kind vóór die tijd erkend, dan moest het gezag destijds apart worden aangevraagd. Twijfel je, dan is dat na te kijken in het gezagsregister — en zo nodig alsnog te regelen. Hoe dat precies werkt, lees je in het artikel over gezag en erkenning.
Geen partneralimentatie — tenzij jullie het afspreken
Een belangrijk verschil met een huwelijk: samenwoners hebben geen wettelijk recht op partneralimentatie. Stopt de samenleving, dan stopt in principe ook de financiële band tussen jullie — hoe scheef de inkomens ook zijn en hoe lang jullie ook samen waren. Alleen als het samenlevingscontract er een regeling over bevat, of als jullie er samen alsnog een afspraak over maken, is er een aanspraak. Juist omdat hier niets automatisch geldt, is het belangrijk om bewust te kiezen: soms is een tijdelijke overbruggingsregeling redelijk, bijvoorbeeld als de een jarenlang minder heeft gewerkt voor de zorg voor de kinderen.
De woning en de verdeling
Voor een gezamenlijke koopwoning gelden dezelfde vragen als bij een echtscheiding: overnemen, verkopen of tijdelijk aanhouden, inclusief de verdeling van de overwaarde en het ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid voor de hypotheek. Lees daarover meer in het artikel over de woning bij een echtscheiding. Is de woning van één van jullie, dan kan de ander er toch aanspraken hebben — bijvoorbeeld omdat die heeft meebetaald aan een verbouwing. Bij een huurwoning bepalen jullie wie het huurcontract voortzet.
Voor de verdere verdeling geldt: alleen wat van jullie samen is, wordt verdeeld. Er is geen gemeenschap van goederen; het samenlevingscontract — als dat er is — bepaalt wat gezamenlijk is en hoe het verdeeld wordt. Zonder contract is dat vaak lastiger te reconstrueren, en juist dan helpt het om er samen, met begeleiding, goed uit te komen.
Pensioen: niets geregeld, tenzij…
Ook hier wijkt de positie van samenwoners af: de wettelijke pensioenverevening geldt niet voor samenwoners. Het ouderdomspensioen dat tijdens de samenleving is opgebouwd, wordt dus niet automatisch gedeeld — dat kan alleen als jullie het samen afspreken. Was je partner bij het pensioenfonds aangemeld, dan bestaat er vaak wél recht op bijzonder partnerpensioen; dat hangt af van het pensioenreglement. Hoe pensioen bij uit elkaar gaan werkt, lees je in het artikel over pensioen en scheiding.
Samen goed uit elkaar, ook zonder huwelijk
Als MfN-registermediator begeleid ik samenwoners op dezelfde manier als gehuwden: aan één tafel maken jullie afspraken over de kinderen, de woning en de financiën, en ik leg ze vast in een ouderschapsplan en vaststellingsovereenkomst die juridisch kloppen. Zonder rechtbankprocedure is het traject vaak korter — en de kosten zijn navenant. Plan een gratis kennismakingsgesprek of lees eerst meer over mijn werkwijze.